En meerderheid van de mbo'ers begrijpt de meeste teksten op internet niet. Wat doen werkgevers dus? Die bouwen een eigen site. En is die te ingewikkeld? Dan is er altijd nog een filmpje. Na-apen volstaat.


Op maat gezaagde werksoldaatjes

Stofwolken & Krijtstrepen
door Aleid Truijens

De Volkskrant 6 mei 2006


Je ziet het vaker, als allang besloten is een vernieuwing door te drukken. Eerst de fase van ontkenning van iedere kritiek. Dan, als de bewijzen voor het gelijk van de critici zich opstapelen, de schoorvoetende erkenning dat er probleempjes zijn. Als die problemen vervolgens onoplosbaar blijken, wordt doodleuk beweerd dat zij er in het nieuwe denkkader helemaal niet meer toe doen.
Nog maar een half jaar geleden zei staatssecretaris van Onderwijs Marja van Bijsterveldt parmantig, over het competentiegericht onderwijs in het mbo: 'Het overdragen van kennis is net zo belangrijk als ruimte voor projecten en werkstukken. Als we leerlingen alleen maar leren googlen, gaan we echt ten onder.' Dat was zo'n opmerking uit de tussenfase.

Kort daarvoor was bekend geworden dat 57 procent van de mbo-leerlingen een eenvoudig
tekstje niet begrijpt en dat 80 procent van hun docenten de taalvaardigheid van de mbo'ers onvoldoende acht om te kunnen functioneren in de maatschappij en in hun beroep.
Op de meeste roc's bleek het vak Nederlands afgeschaft; het was 'geïntegreerd' in het praktijkonderwijs. Toekomstige banketbakkers gebruikten al deeg rollend ook aardig wat taal. Toch? En waarvoor heb je eigenlijk taal nodig als je taartjes bakt? Waarom zouden we bakkers plagen met kranten lezen en brieven schrijven?
De wereld wordt steeds ingewikkelder, maar het niveau van rekenen en taal, nodig om je in die wereld staande te houden, neemt gestaag af. Dat kan niet lang goed gaan. Toch was nog een vernietigend rapport nodig om de slaperige Tweede Kamer te alarmeren: de volgende wrak onderbouwde onderwijsvernieuwing kwam eraan, was eigenlijk al bekokstoofd, de landelijke invoering van het door Dijsselbloem gesmade competentiegericht onderwijs. 'Misschien moeten we het gewoon niet doen', klonk fluisterend in de Kamer.
Maar het 'procesmanagement' dat de weg plaveit voor geruisloze landelijke invoering en de MBO-raad, die voluit inzet op de vernieuwing, laten zich niet tegenhouden. De uitdijende bedrijfstak van adviseurs en onderwijsontwikkelaars wordt brodeloos als het plan niet doorgaat. Bovendien, de vertrokken generatie goed opgeleide leraren is al vervangen door goedkope instructeurs en oppassers in de computerzaal.
Dus trokken ze de ultieme troef-kaart: Het Bedrijfsleven Wil Het.
Omdat de overheid weigert onderzoek te verrichten naar de noodzaak en het verwachte rendement van het ego, deed het bedrijfsleven dat zelf maar. Het staalconcern Corus liet uitzoeken of het competentiegericht onderwijs werkt. En ja hoor, het werkt. Op de eigen bedrijfsscholen althans. Ze zijn reuze handig, die nieuwe mbo'ers. Ze kunnen bijvoorbeeld helemaal zelf'een voet-baltoernooitje organiseren'.
Er is één minpuntje, dat zien de werkgevers ook wel. 'De parate kennis is nietje dat', zegt een bedrijfsleider van een groencultuur-bedrijf (Binnenland, 2 mei). 'Het verschil tussen een eik en een berk is niet meer altijd bekend, laat staan het verschil tussen al die soorten eiken. Hoe je de bodem moet behandelen of bemesten, weten ze vaak niet.' Maar ja (we zijn nu beland in de derde fase) dat hóeven 'ze' toch ook helemaal niet te weten? Er zijn slimmere mensen die dat wel weten, dus kunnen ze het opzoeken.
Maar ja. Iets opzoeken op internet, die beerput van ongeautoriseerde feiten en lukrake meningen van idioten, is gevaarlijk. Daarbij, de 57 procent mbo'ers die nu het minimale taalniveau niet haalt, begrijpt ook de meeste teksten op internet niet. Van Bijsterveldts nachtmerrie, de googlende leerling, is nog te optimistisch: maak één spelfout en Google vertelt je niks. Geen nood, vinden de werkgevers, dan laten we een site met vakkennis maken door het 'Ontwikkelcentrum'. En als ook die te moeilijk is? Eh... dan maken we een instructiefilmpje, zodat lezen niet langer nodig is. Na-apen volstaat.
Kortom, we schroeven de eisen gewoon steeds verder omlaag, opdat de werknemer precies dat handelingetje kan uitvoeren waarvoor hij is ingehuurd. Een op maat gezaagd werksoldaatje, inzetbaar vanaf dag één, de droom van elke werkgever. Heerlijke Nieuwe School - Aldous Huxley had het competentiegericht onderwijs kunnen bedenken.
Je kunt nog begrijpen dat werkgevers de voorkeur geven aan jongeren met toegesneden 'competenties' boven taalvaardige, algemeen ontwikkelde mensen. Hoewel - vul voor bovengenoemde eik en de berk twee ziektesympto-men in, of technisch-bouwkundi-ge termen, en het is voorstelbaar dat er in noodsituaties, waarin geen tijd is om het instructiefilmpje af te draaien, levensgevaarlijke fouten worden gemaakt.
Los daarvan: VNO-NCW en MKB Nederland zijn niet de baas over het onderwijs. Gelukkig niet. Tot voor kort niet tenminste.
Onderwijs dient niet in de eerste plaats om pasklare arbeidskrachten af te leveren, maar om mensen te vormen. Iedereen zou het belachelijk vinden om toekomstige artsen of bedrijfseconomen vanaf hun 14de alleen maar doktertje of directeurtje te laten spelen. Voor mbo'ers vinden we dat kennelijk goed genoeg.


Onderwijs

Home