Euthanasie


Euthanasie, goede dood, milde dood of genadedood, verwijst naar handelingen die sterven zonder veel lijden van een andere persoon bevorderen. Volgens de online versie van Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal betekent euthanasie "het op hun eigen verzoek bespoedigen van de dood of ter dood brengen van hevig lijdende, ongeneeslijke zieken" (Dikke Van Dale Online, versie januari 2015). In de meeste landen is euthanasie bij wet verboden en wordt het vervolgd als een misdrijf. In enkele landen, waaronder Nederland en België, is euthanasie gelegaliseerd. Hoewel historisch gezien de term verschillende invullingen kreeg, staat euthanasie tegenwoordig voor actieve levensbeëindiging op verzoek van de patiënt zelf. Wikipedia


Inleiding

We worden als mens geboren we groeien op en we hopen op een lang en gelukkig leven. Mijn opa nam op 82 jarige leeftijd van iedereen afscheid en toen mijn tante hem op zekere dag zijn boterhammen bracht zei hij die heb ik niet meer nodig en die dag stierf hij. Deze opa werkte tot zijn 50ste als zelfstandige bakker toen was hij "binnen" en sleet de rest van zijn leven met boeken en sigaren. Een ideaal plaatje? Er zijn talloze andere scenario's te verzinnen die minder ideaal zijn. Zo denk ik aan ziektes en ongelukken die een claim leggen op de omgeving en die ook de mens zelf tot een punt kunnen brengen waar de vraag gesteld wordt heeft het allemaal nog zin om door te gaan? Soms kan die vraag niet eens meer geuit worden.
Gelukkig zijn er tal van weerstanden in onze cultuur ingebouwd om niet al te lichtzinnig met het beëindigen van een leven om te gaan. Zo staat er in de tien geboden: gij zult niet doden, een moreel appel en in onze wetgeving staan artikelen die het doden niet onbestraft laten. Toch komen we steeds meer op een punt dat we in alle voorzichtigheid het beëindigen van leven gaan toelaten. Zo wordt in onze euthanasiewetgeving ondraaglijk en uitzichtloos  lijden genoemd als een reden om tot euthanasie over te gaan. Dat ondanks deze wetgeving de zaak niet eenvoudig is laat de zelfmoord van een huisarts zien die beschuldigd werd van onzorgvuldig handelen. In een Australisch tijdschrift over ethiek werd onlangs openlijk gediscussieerd over het doden van baby's (aborteren na de geboorte) omdat ze nog niet over een eigen wil zouden beschikken.
Toch kunnen we niet om de vraag van levensbeëindigen heen en als mens en samenleving dienen wij ook op dit vlak onze verantwoordelijkheid te nemen.


Wat te doen?
Hoe kunnen we deze zaak serieus benaderen in een samenleving waarin burgers geen echte en directe zeggenschap hebben?
Alles wordt in ons land van bovenaf geregeld, maar doet dit recht aan de inhoud van het probleem? Men probeert er onderuit te komen door de zaak op het bord van de huisarts te schuiven maar is dat terecht? We zorgen voor een ethische commissie dan zal het wel goed zijn? Toch voelt iedereen aan: het is lopen op dun ijs. De politiek is niet anders gewend te denken in termen van wetten en regels, maar laat je dan niet de helft van het probleem liggen en wat is die helft? Dat is de inhoud van het probleem.
Wat is dan die inhoud ?
Laten we uitgaan van het begrip ondraaglijk lijden, dan zien we dat dat een heel vaag en betrekkelijk iets is. Het klinkt wel mooi en overtuigend maar in de praktijk kunnen we er weinig mee, wie bepaalt of iets ondraaglijk is: de patiënt, de familie, de arts? Moet de arts dan maar beslissen? En er is een ethische commissie die zal er wel op toezien dat alles ordelijk verloopt?
In feite wordt de hele inhoud op het bord van de arts gelegd en is dat terecht?
Een arts is er om het leven te bevorderen, niet om de dood te bevorderen. En toch schuiven we het de arts in de schoenen.
Wordt er niet meer recht gedaan aan de inhoud van het probleem als er zich meerdere mensen bemoeien met het probleem met bv een arts als adviseur op de achtergrond? De groep stelt zich dan verantwoordelijk voor het verloop van het proces en de ethische commissie houdt een oogje in het zeil. De draagkracht van het gebeuren wordt door een groep vergroot en door de verschillende wegingen door de verschillende personen binnen de groep wordt er meer recht gedaan aan de inhoud van het gebeuren.

Hoe zou een en ander kunnen verlopen in de praktijk?
Er komt een euthanasieverzoek binnen bij de rechter.
Dan wordt er rond dit verzoek een groep geformeerd.
Hoe groot zou die groep moeten zijn?

De inhoud: als twee mensen elkaar ontmoeten en om elkaar te passeren moet een van beiden een stap naar links of naar rechts zetten dan komen we dicht bij zoiets als inhoud. Want als beiden weigeren een stap naar links of rechts te zetten dan speelt er zoiets als: ik wil niet voor jou aan de kant gaan. Er is een willen actief, een onbewust iets. En zo met meerdere mensen als die allemaal bij hun eigen willen blijven dan valt er heel wat te strijden. We kunnen dit willen eenvoudig uitschakelen door daar een wet of regel tegenover te zetten. Deze wet of regel geldt dan voor iedereen. Toch zit in wet- en regelgeving ook een grens zoals we nu zien bij het vluchtelingen probleem waarin de burgers in opstand komen tegen de bestuurders die de regels en wetten willen uitvoeren.
Twaalf mensen lijkt mij voldoende, maar de praktijk zal moeten gaan uitwijzen wat werkbaar is. De leden van de groep komen uit alle lagen van de bevolking.
De groep gaat het verzoek onderzoeken en doet hier verslag van.
Dit verslag gaat naar de ethische commissie ter goedkeuring.
De groep dient als geheel achter de conclusies van het verslag te staan.
De ethische commissie kan n.a.v. het verslag vragen stellen en dan dient de groep aanvullend onderzoek te doen.
Als de ethische commissie het verzoek en verslag goedkeurt kan de groep het euthanasie verzoek concreet gaan vormgeven.
Als de euthanasievrager overleden is doet de groep in de openbaarheid verslag van het gebeuren.
Na goedkeuring door de rechter kan de groep ontbonden worden.

Dit lijkt allemaal simpel op papier maar dat is het niet want bijvoorbeeld de strijd binnen de groep om tot consensus te komen staat hier niet beschreven.
Ook de uitwisselingen tussen rechter en ethische commissie staan hier niet, ook niet de uitwisselingen tussen ethische commissie en de groep.
De uitwisselingen tussen de groep en de euthansievrager staan hier niet en ook de uitwisselingen tussen de groep en de familie van de euthanasievrager staan hier niet beschreven.
Bovendien zijn er praktische problemen hoe pakken we een euthanasie aan?
Wat gebeurt er als een lid van de groep het niet meer ziet zitten?
En wat als de euthanasievrager de groep of de benadering van de groep niet ziet zitten?
En wat te doen als de euthanasievrager door de aandacht van de groep ineens wil doorleven?

Allemaal zaken die om een oplossing vragen.

We hoeven deze benadering niet van vandaag op morgen ineens in te voeren, we kunnen een aantal pilots starten en kijken hoe zaken verlopen en dan langzaam de benadering uitbreiden. Het is een blijvend leerproces.

Waarborgen voor een goed verloop van het proces zijn: de rechter, de ethische commissie en de groep zelf. Bovendien speelt het in de openbaarheid verantwoording afleggen door de groep over het gebeuren ook een belangrijke rol.


Jan Sterenborg